POOR TAX POLICY vs. POOR PEOPLES

Country collects taxes from its citizens in order to spend it for the betterment of their people. With this collection of the income tax, the government spends it on national defense, debt related services and the welfare-related issue of their citizens.  But, here the thing that needs to be addressed is to make sure that the tax policy should be based upon equity, justice and fair treatment for each taxpayer.

Now when it comes in terms of Pakistan, its taxations system comprises of two divisions named Direct and Indirect taxes. As we have discussed earlier that the tax policy should be based on fair treatment. But, the situation is different in case of our country. There is no fair and equity-based tax collection. Whatever tax is being charged from a rich people is also being charged upon the poor. Let’s take a very simple and a common example of Our Recharge. Tax while recharging a card is being imposed the same on all of us. As per according to the recent report of Federal Board of Revenue (FBR), as a Pakistani citizen, every person is liable to pay 125,000 just to pay our debts to our foreign and domestic lenders.

In case of Pakistan, only poor people are subjected to pay heavy taxes and faces harsh taxation policies just to finance and facilitate the rich people. Poor people don’t even know the basic rights of paying taxes when in contrast-rich people can hire highly paid lawyers who can keep them away from paying the maximum amount of tax and provides new and secret ways of avoiding tax.  Now, this is the responsibility of any government that they should make an autonomous organization which should be free from any political influence.

There should be a strict accountability mechanism to check either an official or unofficial is involved in corrupt practices. The government should mechanized a system where this should be important to make sure that everyone is supposed to pay tax as per according to one’s income, capacity, and ability to pay tax. Now here, another most important thing that a government needs to address is to restore the public trust in the taxation system. Pakistani Government needs to realize that pour current Tax Collection Policy is very weak, it has got much of loopholes,, which needs to be filled as soon as possible for the prosperity and development of the economy.

 

سول سوسائٽي جي لاءِ سوڙها ٿيندڙ دڳ ۽ ڊجيٽل دنيا

مدر ٽيريسا چيو هو“ آئون اڪيلي سر دنيا کي تبديل نٿي ڪري سگهان پر آئون پاڻي ۾ هڪ پٿر اڇلائي ڪيتريون ئي لهرون پيدا ڪري سگهان ٿي”.سماج ۾تبديلي لاءِ اهڙيون لهرون پيدا ڪندڙ شخصيتون جيڪڏهن پاڻ ۾ گڏجي پون ته هڪ آئيڊيل (مثالي) سول سوسائٽي وجود ۾ اچي سگهي ٿي پر پاڪستان ۾ آئيڊيل سول سوسائٽي ڪيئن وجود ۾ اچي جڏهن اڳ موجود سول سوسائٽي لاءِ پاڪستاني ڌرتي تنگ ڪئي وئي هجي.

پاڪستان ۾ سول سوسائٽي ۽ ان سان لاڳاپيل ماڻهو هونئن ته وڏي عرصي کان وٺي سخت تڪليفن ۽ پابندين کي منهن ڏئي رهيا آهن پر گذريل 5 سالن کان ان ۾ هڪ قسم جي شدت آئي آهي جنهن ۾ سول سوسائٽي تنظيمن لاءِ پاليسيون سخت ڪرڻ کان علاوه ڪيترائي سول سوسائٽي رهنماءَ ۽ ڪارڪن گم ڪيل آهن ۽ ڪيترائي ماريا ويا آهن.

هن سال جي پهرين مهيني ۾پنجاب جي 5 بلاگرس کي گم ڪيو ويو.4 جنوريءَ 2017 تي ٻن سئوٽن بلاگرس وقاص گورايا ۽ عاصم سعيد کي گم ڪيو ويو، ان جي ٻن ڏينهن کانپوءِ شاعر ۽ پروفيسر بلاگر سلمان حيدر کي گم ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن جي وقفي کانپوءِ پوليو متاثر بلاگر احمد رضا نصير ۽ هڪ ٻي ايڪٽِوسٽ ثمر عباس کي گم ڪيو ويو. موجود معلومات مطابق انهن مان سلمان حيدر ،وقاص گورايا ۽ عاصم سعيد آزاد ٿي چڪا آهن. سنڌ  ۾ گم ٿيل ماڻهن لاءِ آواز اٿاريندڙ فورم ‘وائس فار مسنگ پرسنس جي ڪنوينر پنهل ساريو کي 3 آگسٽ 2017ع تي گم ڪيو ويو جيڪو اڍائي مهينن کانپوءِ 18 آڪٽوبر تي آزاد ٿيو.نوٽ ڪرڻ جي ڳالهه اها آهي ته آزاد ٿيل اهي رهنما ۽ ڪارڪن هاڻ اهڙي ڪنهن به سماجي سرگرميءَ ۾ حصو نٿا وٺن جنهن ۾ اڳ اُهي شامل هوندا هئا.

مارچ 2013ع ۾ ڪراچي جي سماجي اڳواڻ پروين رحمان کي قتل ڪيو ويو،25 مئي2014ع تي وڪيل ۽ هيومن رائٽس ڪميشن پاڪستان جي سربراهه کي ملتان ۾سندس آفيس ۾ قتل ڪيو ويو،24 اپريل 2015ع تي سبين محمود کي ڪراچي ۾ قتل ڪيو ويو جيڪا سيڪنڊ فلور جي نالي سان بلوچستان جي مسئلن تي هڪ پليٽ فارم مهيا ڪري رهي هئي،14 جولائي 2016ع تي 52 سالا سماجي رهنماءَ ظفر لنڊ کي ڪوٽ ادو ۾ قتل ڪيو ويو.

 سول سوسائٽي لاءِ هڪ رڪاوٽ انهن لاءِ پکيڙيل منفي تاثر پڻ آهي.ڪجهه مذهبي ڌريون پنهنجي تنگ نظري ۽ انتها پسند سوچ جي ڪري باقاعده اها پروپيگينڊا هلائينديون آهن.ماڻهن کي ٻڌايو ويندو آهي ته اهي(اين.جي.اوز) تنظيمون انڊيا ، يهودي يا وري آمريڪي ايجنٽ آهن جيڪي فلاحي ڪمن جي نالي تي مسلمانن ۾ بي حيائي پکيڙڻ چاهين ٿيون.ڪجهه اهڙا واقعا به رپورٽ ٿيا جن ۾ ڳوٺاڻن ڳوٺ ۾ آيل اين.جي.او سان جهيڙو ڪيو.

نومبر 2015ع ۾ مزدورن جي حقن ۽ امن قائم ڪرڻ لاءِ ڪم ڪندڙ هڪ غير سرڪاري تنظيم ‘پاڪستان انسٽيٽيوٽ آف ليبرايجوڪيشن اينڊ ريسرچ’(پائيلر) تي انڊيا جي ايجنٽ هجڻ جو الزام لڳايو ويو.هڪ نجي ٽي وي چئنل تي ان تنظيم ۽ ان جي ڪارڪنن خلاف من گهڙت بدنامي واري مهم هلائي وئي جنهن ۾ ملازمن جي ذاتي معلومات ڏئي انهن جي زندگي خطري ۾ وڌي وئي.

انهن واقعن کان علاوه سول سوسائٽي حڪومتي سختين کي پڻ منهن ڏئي رهي آهي.آڪٽوبر 2015ع ۾ حڪومت طرفان بين القوامي اين.جي.اوز لاءِ نئين پاليسي جو اعلان ڪيو ويو جنهن کانپوءِ انهن لاءِ ڪم ڪرڻ ۾ پريشانين ۾ واڌارو آيو آهي.ان پاليسي ۾ چيو ويو آهي ته پاڪستان ۾ ڪم ڪندڙ سڀئي آئي.اين.جي.اوز نئين سر رجسٽريشن ڪاغذ جمع ڪرائين.انهن ڪاغذن ۾ ڪيترن ئي غير ضروري دستاويزن لاءِ چيو وڃي ٿو جيڪي رجسٽريشن جي عمل کي وڌيڪ سست بڻائي ڇڏين ٿيون.حڪومت نه رڳو بين القوامي اين.جي.اوز پر مقامي اين.جي.اوز لاءِ پڻ نئين پاليسي آڻڻ جو ارادو رکي ٿي جڏهن ته اهي تنظيمون اڳ ۾ ئي مقامي،صوبائي ۽ قومي قانونن تحت رجسٽر ٿيل آهن.

مارچ 2015ع ۾ پنجاب حڪومت هڪ آرڊر ذريعي اين.جي.اوز کي پابند بڻائي ڇڏيو آهي ته اهي ننڍي ۽ معمولي ورڪشاپ،ٽريننگ يا ميٽنگ لاءِ ضلعي حڪومت کان اڳواٽ اجازت وٺندا.اهڙيون ئي پابنديون ڪي پي ڪي حڪومت پڻ لاڳو ڪري چڪي آهي

اهڙي صورتحال ۾ جڏهن سول سوسائٽي لاءِ عملي طور ورڪشاپ،ٽريننگ يا ميٽنگ ڪرائڻ تمام گهڻو مشڪل بڻايو ويو آهي ته انهن انٽرنيٽ کي ڊجيٽل اسپيس طور استعمال ڪرڻ شروع ڪيو آهي.مثال طور هڪ دفعي اهي ڪو ورڪشاپ ڪرائي ان جي شرڪت ڪندڙن کي بنيادي ٽريننگ ڏئي باقي ڪم سوشل ميڊيا تي ڪيو وڃي ٿو جتي پنهنجا گروپ قائم ڪري پاڻ ۾ ڳنڍيل رهن ٿا ۽ پنهنجي ٽارگيٽ بابت گهڻو ڪم ان پليٽ فارم تي ئي ڪن ٿا آهن.اتي مختلف قسمن جي اهم معلومات جيڪا هڪ عام سماجي ڪارڪن لاءِ ڳولهڻ ڏکي آهي اها ان گروپ تي آساني سان ملي ويندي.

بلاگ جو استعمال به سول سوسائٽي لاءِ هڪ اهم اوزار آهي.اهڙا مضمون جيڪي اخبارون پنهنجي مفادن تحت نٿيون ڇاپين اهي بلاگ جي صورت ۾ عوام تائين پهچائڻ جي ڪوشش ڪئي وڃي ٿي.پنهنجي بلاگ کي آئون “لوُسي برن هولز” جي مضمون ‘ڊجيٽل رسورسز فار سول سوسائٽي’ مان ورتل ڪجهه اهم ڳالهين سان ختم ڪندس هن جي مطابق سول سوسائٽي کي ڊجيٽل اسپيس جو وڌ کان وڌ فائدو کڻڻ لاءِ ڊجيٽل ملڪيت، انفراسٽرڪچر ۽ رسورسز جي ڪم ڪرڻ جي طريقي کي سمجهڻو پوندو.هر مشن جي ڪاميابيي لاءِ ان جي مطابق ڊجيٽل ٽُول جي چونڊ ڪرڻي پوندي.سول سوسائٽي جنهن سان به ڏي وٺ ۾ اچي ته ان کي ڊيٽا ڊونر سمجهي ٽريٽ ڪيو وڃي ۽ ان ڊيٽا جي عزت ۽ حفاظت پڻ ڪئي وڃي ۽ اهم ڳالهه ته اهو سکڻ ته ڊجيٽل ڊيٽا ۽ انفراسٽرڪچر کي محفوظ ۽ اثرائتي نموني ڪيئن استعمال ڪجي.

 غربت ۽ ترقي

 

ترقي جي نالي تي پاڪستان جي عوام سان هر حڪومت جي دور ۾ ڀوڳ ٿيو آهي. حڪومت ساده لوح عوام جي خدمت ڪرڻ بدران انهن کي لٽيو ۽ ڦريو آهي. 70 سال جو عرصو ڪو ٿورو عرصو نه آهي جنهن ۾ ملڪ ترقي نه ڪري سگهي ها. ڪجهه بيروني ته ڪجهه اندروني سازشن صرف پاڪستان جي عوام کي ئي نقصان پهچايو آهي. ۽ انهن مان صرف چند ماڻهن دولت جا انبار گڏ ڪري ڇڏيا آهن. دولت جي نامنصفاڻي ورڇ جي ڪري نظام ۾ سماجي ۽ معاشي خرابيون پيدا ٿيون آهن. نظام ترقي جي بدران تنزلي طرف راغب آهي. هڪ ته ذاتي ملڪيت جي تصور غربت ۽ سرمائيدري کي تمام گهڻي تقويت ڏني آهي. اِهو ڪٿي جو انصاف آهي ته صرف دنيا جي اٺن ماڻهن وٽ ايتري دولت آهي جيڪا دنيا جي اڌ آبادي وٽ به ڪونهي. نه صرف اهو پاڪستان ۾ 22 خاندانن وٽ ايترا دولت جا انبار ۽ ڊڳ آهن جو 20 ڪروڙ عوام کان به مٿي آهن. عوام جون صرف ٿوريون ته ضرورتون آهن انهن کي به ست ڏهاڪن ۾ نه سڌاريو ويو. 

ملڪ ۾ غربت جو تناسب 35 سيڪڙو آهي. خواندگي جي شرع 58 سيڪڙو آهي. 22.4 ملين ٻار اسڪول ڪو نه ويندا آهن. 45 سيڪڙو ٻار اسٽنٽ يا مختلف بيمارين ۾ ورتل آهن. 64 سيڪڙو نوجوان بيرروزگاري جي عالم ۾ در در ٺوڪر کائڻ تي مجبور آهن. پٽيواري جي پوسٽ لاءِ 23 لکن درخواستون موصول ٿين ٿيون ۽ جنهن مان 255 پي ايچ ڊي ۽ 2 لک انجنيئر شامل آهن. نه صرف اهو پر سنڌ جي شهرن ۽ ٻهراڙي جي علائقن ۾ 80 سيڪڙو ماڻهون ڪِنو پاڻي پين ٿا. ننڍن ۽ وڏن شهرن ۾ پاڻي نيڪال جو ڪو به جوڳو بندوبست ۽ نظام نه آهي. تعليمي ادارا تباهي جي ڪناري تي بيٺا آهن. تعليمي ايمرجنسي جي باوجود به سنڌ جي تعليمي صورتحال بهتر ٿي نه سگهي. ان کان علاوه اسپتالون مريضن کي شفا ڏيئڻ بدران ويتر انهن کي وڌيڪ بيمار ڪنديون آهن. سنڌ جا تقريبن شهر اجڙيل ۽ انهن جي حالت پستي ۾ آهي. ملڪ ۾ سماجي، معاشي ۽ سياسي اهڃاڻن مان اهو اندازو لڳائي سگهجي ٿو ته اسان مجموعي ترقي ۽ خوشحالي  ۾ ڪٿي بيٺا آهن. اسان جا جمهوري ادارا، سياسي معاشي ادارا، سماجي تهذيبي تنظيمون، سياستدان ۽ اُهي سڀ ذميوار ڌريون جيڪي غربت ختم ڪرڻ جون وڏيون وڏيون دعوائون ڪندا آهن. عملن اُهي سڀ حقيقي عمل کان ڏور آهن.  ڇو ته دنيا سطح تي جيڪا به تحقيقي عالمي انڊيس شايع ٿيندو آهي ان ۾ پاڪستان جو نالو هميشه هيٺين ڏهن نمبرن ۾ هوندو آهي. صنفي اڻبرابري ۾ 144 ملڪن مان 143 نمبر تي، معاشي اڻبرابري تي 146 نمبر تي 152 ملڪن مان،  ماحولياتي پائيداري انڊيس مطابق 146 ملڪن مان پاڪستان 131 نمبر تي آهي. عالمي ڪرپشن انڊيس مطابق پاڪستان دنيا جي 176 ملڪن مان 116 نمبر تي آهي. يونيسڪو جي رپورٽ موجب 150 ملڪن مان پاڪستان جو خواندگي جي شرح جي حساب سان 135 نمبر تي  آهي. ان کان علاوه اخلاقي پستي، سياسي وڳوڙ،سول ملٽري لاڳاپا، سماجي برايون، معاشي استحصالي، توانائي جو بحران، ادارتي بربادي،  قدرتي آفتون، دهشتگردي، مذهبي ناچاڪي، زارعت تباهه، آمدرفت جا مسئلا، کاد خوراڪ جا مسئلا، اقرءِپروري،  رشوت، منفي رويا، نظرياتي کوٽ، قانون براءِ قانون، آمدني ۾ اڻبرابري، عمل درآمد جا مسئلا، غالب طاقتور ۽ وڏيرا شاهي ڪجهه اهڙا ناسور للڪارون آهن جيڪي ملڪ جي مجموعي صورتحال کي ناچاڪ ڪري ڇڏيو آهي.   

2017 ع واري بجيٽ ۾ حڪومت معاشي ترقي جو دعوائون ڪيون پر افسوس اِهو آهي ته زميني حقيقتون حڪومت جي تقريرن کان بنه مختلف آهن. عام عوام 70 سالن کان صرف ترقي جو نالو ٻڌيون آيون آهن حقيقت ۾ انهن کي خبر ئي نه آهي ته ترقي ڇا هوندي آهي؟ اسان جي ملڪ ۾ ترقي جو نالو عام آهي پر غربت جام آهي ۽ هن قوم کي به سلام آهي جو ايترو صبر ۽ سهپ جو مظاهرو ڪري بيٺي آهي. مٿي ڄاڻايل ڪجهه مسئلن ۽ ان کان علاوه ٻيا به ڪيترائي مسئلا آهن جنهن مان پاڪستان جو عوام هرروز جي حساب سان منهن ڏيندو آهي. ڪير مڃي نه مڃي پر پاڪستاني عوام نڊر ۽ مظبوط عوام آهي جو مجموعي طور تي اهڙي خراب صورتحال هجڻ جي باوجود به انهن ماڻهن کي ئي اليڪشن ۾ ووٽ ڏيئي چونڊيندو آهي. جنهن مان انهن کي ڪا به اميد ۽ آسرو نه هوندو آهي. تقريبن سنڌ ۾ 50 سال پاڪسان پيپلز پارٽي جو ئي راڄ رهيو آهي. پر اڄ به سنڌ جا ڪيترائي ٻهراڙي جا علائقا هن گلوبل دنيا ۾ اونداهي ۾ رهندا آهن. سنڌ جو تقريبن هر ڳوٺ، شهر، وستي ۽ واهڻ جو ڏيک موئن جي دڙي کان گهٽ نه آهي. ڇا سنڌ جي ٻهراڙي يا شهري علائقن ۾ پي پي پي کان علاوه ٻيو متبادل ڪهڙو آهي؟ جي هان متبادل نه هجڻ جي ڪري ڪرپٽ پي پي پي جا حڪمران سنڌ جي عوام جو رت چوسي ان جي عيوض انهن کي لالي پاپ ڏيئي ڇڏيندا آهن. 

اهو هڪ مڃيل اصول آهي ته ڪنهن به ملڪ ۽ قوم جي اوسر ۽ ترقي ۾ سٺي حڪومت جو اهم ڪردار هوندو آهي. سٺي حڪومتي نظام مان اها توقع ڪئي ويندي آهي ته ملڪ ۽ ريجن ۾ هلندڙ معاشي ۽ سماجي تبديلين  جو بغور جائزو وٺي ۽ انهن مشغولين کي پاڪستان ۾ ريگيوليٽ ڪرڻ جي ڀرپور ڪوشش ڪري. قوم جي مفاد ۽ ملڪ جي سلامتي لاءِ بهترين خارجي پاليسي تشڪيل ڏي. ريجن جي ملڪن سان بهترين تعلقات قائم ڪري. ملڪ اندر جيڪو ادارن جي وچ ۾ وڳوڙ ۽ افراتفري وارو ماحول آهي ان کي فعال ڪري ملڪ جي مجموعي ترقي لاءِ استعمال ڪيو وڃي. ان کان علاوه سٺي جمهوري حڪومت جو ڪم آهي ته ملڪ جي اندورني ادارن خاص طور تي سول ملٽري  تعلقات کي باهمي ملڪي مفاد خاطر عمل ۾ آندو وڃي. ماضي ۾ جيئن پاڪستان ۾ ٿيندو آيو آهي ته ملٽري ۽ سول حڪومت ڪڏهن به هڪ پيج ته نظر نه آيون آهن. تنهنڪري 70 سالن جي تاريخ ۾ تقريبن 40 سال حڪومت فوج وٽ رهي آهي. جنهن جي نتيجي ۾ ملڪ هر دور ۾ سياسي، سماجي، جمهوري ۽ معاشي مسئلن ۽ وڳوڙ جي ور چڙهيل رهيو آهي. جيڪڏهن اسان گذريل هڪ سال جو جائزو وٺون ته حڪومت عوام لاءِ ڪي به ترقي جوڳا ڪم نه ڪيا آهن. بلڪه پنهنجي پاڻ کي ڪرپشن جي ڪيسن مان جند ڇڏائڻ جي چڪرن ۾ آهي. پنهنجي پاڻ کي صادق ۽ امين ڪرڻ جي چڪرن ۾ آهن. عوام جي مسئلن تي عوامي حڪومت غور ڪرڻ لاءِ بلڪل تيار ئي نه آهي. هاڻي وري نئو رونشو سينٽ مان بل پاس ڪرائي نواز شريف کي پارٽي جو صدر ڪيو ويو آهي. اِهو ڪهڙو نه غيرآئيني ۽ غير جمهوري رويو آهي جو ن ليگ سپريم ڪورٽ مان نااهل وزيراعظم کي آئين ۾ ڪجهه ترميمون ڪري هنءَ کي پارٽي جو صدر ڪيو ويو آهي.

جيتوڻيڪ وقت جي وفاقي توڙي صوبائي حڪومت کي چند گذارشون آهن ته جيڪڏهن ملڪ ۾ حقيقي ترقي آڻڻي آهي ته 64 سيڪڙو نوجوان انهن لاءِ هنري سکيا جا بندوبست ڪيا وڃن. نوجوانن جي ايتري وڏي کيپ پاڪستان ۾ يا ته بيرزوگار آهي يا مزدوري ڪندي آهي. انهن کي جيڪڏهن هڪ جڳهه تي متحده ڪري انهن کي مجموعي معاشي ۽ سماجي ترقي لاءِ استعمال ڪيو وڃي ته اسان جي ملڪ جا ترقي وارا خواب جلد ئي پورا ٿي سگهن ٿا. ان ڏس ۾ حڪومت کي ڪجهه سنجيده  قدم کڻڻا پوندا جنهن سان انهن جي صلاحيتن کي استعمال ڪري سگهجي. هڪ ته اِهو ڪري سگهجي ٿو ته ضلعي ليول تي هنري سکيا جا زون ٺاهيا وڃن انهن کي مختلف هنرن ۾ ماهر ڪيو وڃي مثال طور پلمبر، بجلي ٺاهڻ وارو، واڍو، رازو ۽ وغيره  وغيره. پاڪستان ۽ خاص طور تي جيڪڏهن سنڌ جي هر ضلعي ۾ ان قسم جا هنري سکيا جا مرڪز ٺاهيا وڃن ۽ انهن کي باقاعده  عملي طور تي هلايو وڃي ته ان جا تمام مثبت نتيجا نڪرندا. ٻي سفارش اِها آهي ته پاڪستان جي اڌ کان وڌيڪ آبادي عورتن تي مشتمل آهي ۽ انهن مان زياده تر ٻهراڙي جي علائقن ۾ رهنديون آهن. جيڪڏهن ڏٺو وڃي ته عورتن جي به پاڪستان جي معاشي سماجي ترقي ۾ ڪا خاص ونڊ نه رهي آهي ان جا سبب اسان جا موروثي ۽ مُدي خارج خيالات، تصور ريتون ۽ رسمون آهن. پهرين ته انهن ريتن ۽ رسمن جي سنگرن کي ٽوڙڻ جي شديد ضرورت آهي. عورتن کي پڙهڻ جا موقعا فراهم ڪيا وڃن. انهن لاءِ ملڪ ۾ هر شعبي ۾ برابري جي بنياد تي نوڪريون ڏيون وڃن. نه صرف نوڪري پر انهن کي هر جڳهه تي برابري جو درجو ڏنو وڃي. انهن جي وڌندڙ گهرو تشدد تي قابو پاتو وڃي. انهن سان ٿيندڙ ڏاڏاين ۽ هراسمينٽ متعلق ٺهيل پاليسين تي سچائي سان عمل ٿيئڻ گهرجي ته جئين انهن کي انصاف ملي سگهي. ٽين سفارش اِها آهي ته اڄ جا ٻار سڀاڻي جا معمار آهن. ملڪ ۽ قوم جا اڏيندڙ، اڳواڻ ۽ سرواڻ آهن. انهن کي ڪڏهن به نظر انداز نٿو ڪري سگهجي. اڄ پاڪستان ۾ 2 ڪروڙ کان به مٿي ٻار اسڪول نه ويندا آهن. ان جو جيڪڏهن سال جو معاشي نقصان جو ڪاٿو لڳائجي ته ملين ڊالرن کان به مٿي ٿيندو. ٻارن جي تعليم کي يقيني بنائڻ جي ضرورت آهي. ان کان علاوه تعليمي سليبس ۽ ٽيڪسٽ بڪ به تبديل ڪرڻ جي ضرورت آهي. ٻارن کي علمي ۽ ڪتابي تعليم سان گڏوگڏ انهن کي هنري سکيا جي جي باري ۾ پڙهايو ۽ عملي طور تي سيکاريو وڃي. انهن جي شخصيت جي به تخليق ڪئي. اسڪولن جو اهڙو نظام ۽ ماحول هجي جو ٻار اتان ارسطو ۽ فلاطون ٿي نڪرن. انسانيت جي خدمت ڪرڻ جو جذبو انهن ۾ هجي. ڇوٿين سفارش اِها آهي ته انفارميشن ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ترقي ڪرڻ جي ضرورت آهي. آئي سي ٽي جو شعبو پاڪستان جي معيشت ۾ بي پناهه نواڻ پيدا ڪري ان ۾ ترقي پڻ آڻي سگهي ٿو. پنجين ملڪ جي مادي ترقي لاءِ اِها سفارش آهي ته وسيلن جي برابري جي بنيادن تي ورڇ ۽ ونڊ ڪئي وڃي. جنهن علائقي يا صوبي مان ڪا قدرتي معدنيات نڪري ٿي ان علائقي کي ان جي رائلٽي ڏني وڃي. جڏهن وسيلن جي ونڊ صحيح ٿيندي ته ملڪ خد به خد ترقي جي راهه تي گازمن ٿي ويندو. ۽ ان کان علاوه صوبن اندر وسيلن جي ونڊ جو مسئلو به حل ٿيندو ۽ عوام به خوشحال ٿيندي. ان کان علاوه ڇهين سفارش اخلاقي بهتري آهي جنهن ۾ اسان کي سچائي، ايمانداري، ذميواري، مثبت باهمي تعلقات، عزت و احترام، مثبت ۽ هاڪاري روين کي اپنائڻ جي ضرورت آهي. ڇو ته اِهي رويا يا اصول ڪنهن به ترقي يافته تهذيب جا بنياد آهن. گهٽ ۾ گهٽ اسان پنهنجي پاڻ سان ته سچا ٿيون ته هي اسان جو ملڪ آهي اسان هتي پيدا ٿيا آهيون هي زمين ڌرتي، مٽيءَ  ۽ ماڻهو اسان جا پنهنجا آهن جيڪڏهن اسان انهن جي باري ۾ غلط سوچينداسين يا انهن جو حق کائينداسين ته پوءِ اسان وڏا مجرم ۽ ڏوهاري آهيون. تنهنڪري ملڪ اندر وڌندڙ نفسانفسي ۽ اخلاقي ڏيوالپڻي کي ختم ڪرڻ جي ضرورت آهي. 

اجتماعي يا مجموعي ترقي جو خواب ڪڏهن به پاءِتڪميل تائين نٿو پهچي سگهي جيستائتن اسان سڀ عملي طرح سان ڪم نه ڪنداسين. جنهن ۾ پهريون ۽ اهم ڪردار اسان جي حڪومت جو آهي پوءِ سياستدانن جو، ان کان پوءِ ملڪ ۾ موجود ادارن جو، سول سوسائٽي تنظيمن جو، ميڊيا جو، عورتن جو، نوجوانن جو ۽ هر ان فرد جو جيڪو پاڪسان جو شهري آهي. تنهنڪري هڪ گڏيل جدوجهد جنهن ۾ ايمان جي پختگي هجي، جنهن ۾ سچو ارادو هجي، جنهن ۾ سچي محبت هجي، جنهن ۾ پنهنجي ملڪ جي عوام لاءِ درد هجي اهو ئي عمل ۽ رويو  غربت کي ختم ڪري ترقي ۽ خوشحالي جي راهه هموار ڪندو. ملڪ ۾ ترقي ۽ خوشحالي آڻڻ لاءِ اسان سڀني کي هڪ ذميوار شهري جو مظاهرو پڻ ڪرڻو پوندو.  

 

 

 

ناانصافي تي مبني ٽيڪس نظام جي چڪيءَ ۾ پسجندڙ عام ماڻهو!

ڪنهن بـ ملڪ جي  نظام کي هلائڻ لاءُ عوام کان ٽيڪس اڳاڙي تمام ضروري هوندي  آهي. دنياجي سمورن ملڪن  ۾اهو عمل ڪنهن نه ڪنهن صورت ۾ جاري آهي

  سڌريل ملڪن جي ڀيٽ ۾ اسان جي ملڪ ۾ ٽيڪس اڳاڙي وارو نظام ناانصافي تي مبني آهي.جيڪو غريب کي غريب تر  ۽ امير کي امير تر بنائڻ  لاءُ  سمورا رستا هموار ڪري رهيو آهي. ان ڪري ملڪ ۾ پنڻ تي ڪا به پابندي ڪونهي گلي گلي ۾ فقيرن جون قطارون نظر اچن ٿيون اهڙي طرح   حڪمرانن طرفان به پنڻ به تمام گهڻو آسان ٿي ويو آهي، ائين کڻي چئجي ته حڪمران ان ڪم ۾ ايترا ته ماهر ٿي ويا آهن جو ڪنهن جي به آڏو هٿ جهلڻ کان ڪا جهجهڪ محسوس نٿا ڪن, هاڻي ته اسان جا حڪمران قرض به خيرات جيان وٺن ٿا.  جنهن جي ادائگي لاءُ عوام خصوصن پيڙهيل طبقي کي ڳاٽي ٽوڙ ٽيڪس ادا ڪرڻا پوندا آهن دنيا جي مختلف وڏن مالياتي ادارن طرفان قرض طور ملندڙ اهڙِي سموري رقم پائيدار ترقياتي رٿائن تي يا عوامي بهبود جي ڪمن تي خرچ ڪرڻ بدران حڪمرانن جي ذاتي استعمال ۾ آندي ويندي آهي، جنهن ڪري ان کي خيرات چوڻ ئي بهتر رهندو، ڇاڪاڻ ته اها اهڙي خيرات آهي جيڪا حڪمران عوامي  بهبود ۽ ترقي جي  نالي تي ڏيهي ۽ پرڏيهي مالياتي  ادارن کان وٺندا آهن پر اها رقم عوام تائين پهچندي پهچندي هضم ٿي ويندي آهي.نتيجتن هن وقت ملڪ ۾ پئدا ٿيندڙ هر ٻار 60000 رپين  جو مقروض آهي
مهنگائي غريبن  جو جيئڻ جنجال ڪري ڇڏيو آهي.جيڪي تعليم ۽ صحت ته پري جي ڳالهـ پر  پنهنجي  ٻارن کي هڪ وقت جي ماني جو گرهـ مهيا ڪرڻ ۽ سندن تن ڍڪڻ لاءُ لٽو وٺڻ کان به لاچار آهن. ته ٻئي طرف حڪمرانن ۽ اميرن جا ٻار انهن اسڪولن ۾ تعليم پرائين ۽ کين جيڪي صحت جون سهولتون ميسر آهن تن  بابت سوچڻ به جنت جهڙي خواب مثل  آهي.

جنهن وقت  اسان جا حڪمران اي سي ڪمرن ۾ وهي بک ، بدحالي جي خاتمي ۽ امن قائم ڪرڻ لاءِ منگھڙت سوچ جي ڊرامي ۾ مصروف هوندا آهن . انهن ئي لمحن ۾    بي حسي جي انتها سبب ڪي ماڻهو بي گناهه مرندي ، بک وگهي تڙپندي ۽ پاڻي لاءِ پڪاريندي نظر ايندا آهن،پوءٌ به اسان جا حڪمران اها دعواع ڪندا رهندا آهن ته جمهوريت آهي، جي اها جمهوريت آهي ته پوءِ آدم ۽ هوا ڄاون جي خدڪشين جو ڪيس ڪنهن تي داخل ڪجي؟

هن ملڪ جي آبادي جو 51 سيڪڙو کان وڌيڪ عورتن تي مشتمل آهي جيڪي اڪثر ڪم ۾مشغول هونديون آهن پرسندن ان محنت کي ملڪي   GDP  جو حصو بنائڻ بجاءَ  ان کي گهرو ڪم چئي غير اهم سمجهو ويوآهي. ٻئي طرف اگر  ملڪي  ٽيڪس نظام  تي نظر ڦيرائبي تـ گهڻو تڻو ٽيڪس عورتن جي استعمال هيٺ شين تي آهي. جيڪا سراسري نا انصافي آهي. جيڪڏهن عورتن جي ڪم کي  گهرو ڪم سمجهي بي ملهـ قرار ڏنو وڃي ٿو ته کين  ٽيڪس کان بـ آجو قرار ڏنو وڃي ته بهتر ٿيندو.

اسان جا حڪمران عوامي بهبود جي باري ۾ سوچڻ جي بدران اهو سوچيندا رهندا آهن ته عوام کي ڪنهن به نموني سان معاشي بدحالي جي ڌٻڻ ۾ ڦاسائي رکڻو آهي، ته جيئن عوام کي حڪمرانن جي باري ۾ سوچڻ جو موقعو نه ملي ۽ حڪمران قومي خزاني تي اهڙي نموني سان هٿ صاف ڪري وڃن جو عوام اهو سوچيندو رهجي وڃي ته اهو سڀ ڪجهه ڪيئن ٿيو يا وري اهو ممڪن ئي ڪيئن آهي؟
حڪومت کي يا ته عوام جا مسئلا حل ڪرڻ گهرجن يا وري پاڻ جيان آءِ ايم ايف جو نوڪر يا تابعدار ٿيندي قرض لاءِ هٿ جهليو آهي تئين  عوام کي به چوڻ گهرجي ته اسان وٽ عوام کي رليف فراهم ڪرڻ لاءِ ڪو پيڪيج يا طريقو موجود ناهي، ان ڪري عوام پنڻ تي گذارو ڪري ۽ وري ايندڙ حڪومت جو انتظار ڪري متان اها عوام کي ڪو رليف فراهم ڪري وجھي